facebooktwittertwitter
actividades
Fundación Olga Gallego

Xornadas de arquivos

  • A Coruña, 26 e 27 de outubro de 2018
  • Inscrición: 30 €  (24 € ata o 30 de xuño). Prazo: ata o día 26 de outubro (aínda que convén facelo canto antes)
  • Inscrición gratuíta para persoas membros de asociacións que formen parte da Coordinadora de Asociacións de Arquiveiros (CAA)
  • Comunicacións: prazo ata o 1 de outubro


A Fundación Olga Gallego pretende contribuír ao cumprimento dalgúns dos seus obxectivos coa creación dun espazo de diálogo permanente con profesionais de Galicia, o resto de España, Portugal e América Latina, que facilite o intercambio de pensamento e de experiencias sobre temas arquivísticos de actualidade. Unha das formas que adoptará ese intercambio será a celebración dunhas xornadas de arquivos con carácter bianual.

Novos retos: Arquivística para mañá

Hai dous temas que están a espertar o interese e a reflexión da comunidade arquivística. Un é o da Administración electrónica e a obrigatoria implantación do Arquivo Único Electrónico en cada Administración pública a partir precisamente do mes de outubro deste ano 2018. Outro o dos novos modelos conceptuais de descrición arquivística que están a revolucionar visións e prácticas firmemente asentadas entre a comunidade profesional.

A Fundación Olga Gallego quere contribuír a este debate pero desde unha óptica algo diferente. Non queremos saber tanto como vai ser a implantación do Arquivo Único Electrónico ou en que consisten os novos modelos conceptuais de descrición arquivística senón máis ben como imos responder os profesionais ás cuestión de orde práctica que esa implantación ou o desenvolvemento deses novos modelos suxírennos.

As xornadas dedicarán un tempo para a lembranza de Pilar Gallego Domínguez, creadora da Fundación falecida en setembro de 2017. E farano incorporando ao programa un tema moi querido para ela: o do coleccionismo.

 

Programa  (Versión pdf)

 

Venres, 26 de outubro

 

10-10:45 h.

Presentación

Inauguración

10:45-11 h.

Pausa

11-12 h.

Conferencia inaugural

Fernanda Ribeiro

Universidade do Porto

Arquivística: novos retos para o futuro

 

12-12:30 h.

Pausa

12:30-13:15 h.

Rosa Martín Rey

Concello de Madrid

O arquivo electrónico: concepción e implantación

13:15-14:00

Joaquim Llansó Sanjuán

Goberno de  Navarra

Retos para a implantación do arquivo electrónico nas administracións

14:00-16:30 h.

Pausa

16:30-17:15 h.

[Homenaxe a Pilar Gallego: Arredor do Coleccionismo]

Félix de la Fuente Andrés

Museo de Artes Decorativas

17:15-18:00 h.

[Homenaxe a Pilar Gallego: Arredor do Coleccionismo]

María Luisa Abad Suárez

Sociedad Filatélica, Numismática y Vitolfílica Miño

Pilar Gallego in memoriam: Historia dunha paixón

18:00-18:15 h. Presentacións comerciais
18:15-19 h Comunicacións

Sábado, 27 de outubro

10:00-10:45 h.

 

Beatriz Franco Espiño

Comunidade de Madrid

Os modelos conceptuais de descrición de arquivos como base para a xestión de documentos

10:45-11:15 h.

Pausa

11:15-12:00 h.

Ramón Martín Suquía

 Archivo Histórico de Protocolos de Gipuzkoa

Modelos descritivos e sistemas de información arquivística

12:00-13:00 h.

Comunicacións

13:00-14:00 h.

Mesa redonda

14:00

Clausura

 

Comunicacións

Formulario de inscrición:

(Remitir o formulario e o xustificante do correo electrónico a: secretariatecnica@fundacionolgagallego.gal)

Comité Científico

Concepción García García. Arquivo de Galicia

Ana Herrero Montero. Archivo Municipal de Oviedo

José Ramón López Fernández. Arquivo de Galicia

António Maranhão Peixoto. Exdirector do Arquivo Municipal de Viana do Castelo (Portugal)

Elena Rivas Palá. Archivo Municipal de Zaragoza

Relatores

 

Fernanda Ribeiro

Arquivística: novos reto para o futuro

 

Nacida como práctica empírica, tan antiga como as primeiras civilizacións, a Arquivística tivo unha evolución natural, moldeada pola propia evolución das organizacións/institucións produtoras de documentos e, ata a Revolución Francesa, transitou un camiño  ao servizo do poder e das clases dominantes, as únicas que coñecían a escritura, ditaban as leis e documentaban as accións que ían desenvolvendo, para fins xurídicos, administrativos ou simplemente para memoria futura.

 

A partir do século XIX, a Arquivística entrou nunha nova fase, afirmándose como disciplina auxiliar da Historia no cadro do Positivismo e do desenvolvemento da ciencia e, á altura do cambio do século, a vertente tecnicista e a relación coa administración déronlle unha nova vestimenta, liberándoa progresivamente da tutela da Historia. O paradigma historicista e custodial, que se desenvolveu ao longo da centuria do Oitocentos, comezou a evidenciar sinais de crise, que se acentuarían a partir da 2ª metades do século XX, por forza da revolución tecnolóxica, iniciada despois da 2ª Guerra Mundial.

 

Nas últimas catro décadas, un novo paradigma vense afirmando, posicioando a Arquivística no campo da información e dándolle un estatuto de disciplina científica aplicada. En plena era dixital e en rede, os desafíos que se colocan a esta disciplina non poden deixar de exixir un posicionamento científico, cunha fundamentación epistemolóxica e teórico-metodolóxica sólida, que a sustente e a torne operativa nos máis variados contextos en que é xerada e xestionada a información orgánica, producida socialmente. A transición definitiva para ese nuevo paradigma é condición fundamental para a supervivencia da Arquivística, disciplina estruturante para a preservación da memoria individual e colectiva, como factor identitario dos pobos e das nacións que perdurarán no futuro.

Licenciouse en Historia pola Facultade de Letras da Universidade do Porto (FLUP) en 1980 e obtivo o diploma do Curso de Bibliotecario-Arquiveiro na Facultade de Letras da Universidade de Coimbra en 1982. Doctorouse en 1999 na FLUP, con unha tese intitulada O Acceso á Información no Arquivos e obtivo o título académico de agregada, na mesma Facultade, en 2006. É Profesora Catedrática do Departamento de Ciencias da Comunicación e da Información da FLUP, foi directora do Curso de Licenciatura en Ciencias da Información e do Programa Doutoral en Información e Comunicación en Plataformas Dixitais e foi tamén coordenadora do centro de investigación CETAC.MEDIA. É, desde outubro de 2014, directora e presidenta do Consello Científico da FLUP.

Ten publicado traballos, en Portugal e no estranxeiro, na área da Ciencia da Información, nomeadamente sobre indización, clasificación e instrumentos de acceso nos arquivos portugueses. Ten dedicado particular atención ás cuestións da formación en Ciencia da Información.

Rosa Martín Rey

O Arquivo electrónico: concepción e implantación

 

A implantación do arquivo electrónico nunha administración pública require un esforzo técnico e organizativo considerable, unha aproximación multidisciplinar, como é ben sabido e, máis aínda, unha capacidade de visión simultánea desde varias perspectivas á vez. Esa “empatía organizacional” pode implicar desde a incorporación ao proxecto de equipos con perfiles diferenciados pero interdependentes, ata a mestizaxe de métodos e procedementos, pasando por un redeseño da configuración dos sistemas de arquivos da organización, tal e como agora mesmo os coñecemos e reflíctese nas diferentes regulacións normativas sobre a materia.

O arquivo electrónico debe definirse dalgunha forma ex novo, xa non é o arquivo central da organización o que intenta coordinar, normalizar e racionalizar o torrente de documentación que lle ven desde as unidades produtoras, senón que este ten que retornar á oficina para establecer un modelo de xestión orientado á preservación prospectiva: sen documentos válidos, auténticos, íntegros e dispoñibles, non hai arquivo en ningunha das fases do ciclo vital no que nos queremos situar. Os “procesos de negocio” propios do arquivo deben actuar desde que documentos e expedientes se van conformando, de forma que o arquiveiro deberá compartir hábitat, ao mesmo tempo e no mesmo espazo, co xestor e, da mesma maneira, deberán integrarse os instrumentos de información deste cos de aquel. Este enfoque transversal supón un esforzo organizativo considerable, porque xa existen normas e capacidade técnica suficientes para asumir o reto tecnolóxico, pero as posibilidades de éxito dependerán en gran medida da vontade de desfragmentación administrativa que esteamos dispostos a asumir en canto á información e ao dato, e da adaptación á nova realidade da concepción dos sistemas de arquivos das institucións.

 

Licenciada en Filoloxía Hispánica, pola Universidade Complutense de Madrid.

Diplomada en Biblioteconomía e Documentación , pola Universidade Complutense de Madrid.

Posgrao de Especialista Universitario en Arquivístida, UNED.

Formación en diferentes ámbitos das TICs, en especial no relativo ao tratamento e xestión da información mediante bases de datos relacionais e documentais.

Destinada como funcionaria do Ministerio de Cultura (hoxe Cultura e Deporte) no Arquivo Histórico Provincial de Vizcaia, onde acomete a informatización dos instrumentos de descrición e da xestión do servizo da sala de investigadores.

No Arquivo Xeral da Administración ocupa primeiro a sección de Valoración e despois a sección de Acceso, participando á vez en programas de formación coa Universidade de Alcalá de Henares.

Como responsable do Arquivo Central do Ministerio de Facenda, participa nos grupos de traballo que deseñan a estratexia dixital do organismo, así como na definición da súa Política de xestión de documentos electrónicos.

Proxectos deste ámbito nos que colabora:

- Política de Xestión de documentos do MINHAP

- Proxecto ARCHIVE, ferramenta para a xestión de arquivo electrónico de documentos, definición de requisitos funcionais.

- Revisión e modificación do eEMGDE, para a consolidación da súa versión 2ª.

- Participación nos grupos de traballo de Series e Funcións comúns, no seo da Comisión Superior Cualificadora de Documentos Administrativos.

- Coordinación dun Subgrupo de Traballo sobre o Sistema de Información Administrativa (SIA) dentro do Grupo de Traballo do Comité Sectorial de Documentos, Expediente e Arquivo Electrónicos.

Na actualidade desempeña o seu traballo como Conselleira Técnica na D.X. de Bibliotecas, Arquivos e Museos do Concello de Madrid, co cometido de impulsar desde a vertente funcional o proxecto de Arquivo electrónico da institución.

Na difusión destes proxectos participa en accións formativas organizadas por diferentes universidades (UNED, Universidade Pública de Navarra), así como nos plans de formación para funcionarios de diferentes ministerios e organismos públicos e profesionais do ámbito dos arquivos e TICs, Asociación de Arquiveiros de Castela e León, Asociación de Arquiveiros de Andalucía, Goberno de Navarrra, Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha, Xunta de Castela e León, Senado, Asociación de Arquiveiros Valencianos, Instituto Valenciano de Administración Pública, Instituto Asturiano de Administración Pública, Deputación de Xaén, etcétera.

Joaquim Llansó Sanjuán

Retos para a implantación do arquivo electrónico nas administracións.

 

O relatorio trata de atopar unha resposta a como debemos responder os arquiveiros aos retos que suscita, na actualidade, a transformación dixital da administración, en especial a evolución da convivencia de soportes cara o arquivo electrónico único, da posición do profesional nas organizacións e dos sistemas de arquivo en canto a custodia, acceso e outras responsabilidades da xestión de documentos e arquivos. O enfoque partirá dunha revisión das competencias profesionais requiridas, á luz da formación requirida, dos ámbitos de intervención do arquiveiro na xestión de documentos e arquivos electrónicos de acordo coa evolución dos modelos internacionais existentes no ámbito público e cos roles profesionais sentados na revisión da norma ISO 15489-1 de 2016. Unha vez identificados os retos, formularanse unha serie de propostas para enfrontalos.

Director do Servizo de Arquivos e Xestión Documental do Goberno de Navarra. É professor do Máster de Arquivística da Universidade Carlos III de Madrid. É membro do Subcomité de Xestión de Documentos e Aplicacións de AENOR, do que foi presidente. É así mesmo membro da Comisión de Normas Españolas de Descrición Arquivística (CNEDA) do Ministerio de Cultura de España, do Grupo de Traballo para o desenvolvemento de Esquemas Nacionais de Interoperabilidade e Seguridade e do Grupo de Traballo de Documento, Expediente e Arquivo Electrónicos do Comité Sectorial de Administración Elecrónica – CICABAC- do Ministerio de Facenda e Administracións Públicas e do Consello Técnico Ad Honorem da Rede de Arquivos Diplomáticos Iberoamericanos. Pertence a cinco comités de publicacións de revistas especializadas. Foi presidente da Asociación de Arquiveiros de Navarra e da Coordinadora de Asociacións de Arquiveiros de España. É autor de tres monografías e dunha trintena de artigos especializados en xestión de documentos

Félix de la Fuente Andrés

Formación:

•           1976-81. Licenciado en Xeografía e Historia (Universidade de Santiago de Compostela)

•           1982-83. Graduado en Prehistoria e Arqueoloxía (USC)

•           1983. Prácticas Profesionais de Museos (Ministerio de Cultura)

•           1983-84. Cursos Monográficos del doutoramento (USC)

•           1986. Curso Selectivo de Conservadores de Museos (MC)

•           1991-92. Xestión de Institucións Artísticas e  Culturais (ESADE)

•           2008-2010. Máster en Didáctica das Ciencias Sociais (Universitat de Barcelona)

 

Traxectoria profesional:

 

•           2014. Museo Nacional de Artes Decorativas, Madrid.Subdirector.

•           2013-2014. Museo Provincial de Cuenca. Director.

•           2008-2013. Arquivo da Corona de Aragón, Barcelona. Información bibliográfica e difusión.

•           1998-2007. Consorcio do Museo da Arte da Pel, Vic. Director Xerente.

•           1994-1998. Arquivo da Coroa de Aragón, Barcelona. Subdirector.

•           1993. Eleiz Museoa (Museo Diocesano de Bilbao). Proxecto museográfico e montaxe.

•           1985-1994. Museo de Belas Artes da Coruña. Director.

•           1982-85. Museo das Peregrinación, Santiago.Técnico de museos.

 

É autor de publicacións de arqueoloxía, arte e museoloxía; dirixiu proxectos de investigación histórica e arqueolóxica, e participado na organización de congresos e reunións científicas. Na súa actividade museolóxica destaca a organización e participación en exposicións nacionais e internacionais.

Nos útlimos anos especializouse no estudo e a documentación da cultura material. Actualmente coordina o proxecto “Memorias do deseño español”, no marco do convenio de colaboración entre o Museo Nacional de Artes Decorativas e READ (Rede Española de Asociacións de Deseñadores).

 

María Luisa Abad Suárez

O relatorio rende unha homenaxe a Pilar Gallego Domínguez, sendo o coleccionismo o nexo de unión entre dous fitos importantes na súa vida.

Por unha banda, a súa xenerosidade, levouna a cumprir o desexo da súa irmá e así crear a Fundación Olga Gallego para contribuír á difusión e protección dos arquivos e do patrimonio documental mediante actividades de investigación e formación e apoiar á xuventude que se aproxima a este eido profesional. Os arquiveiros son os profesionais encargados de obter, almacenar e clasificar rexistros con validez histórica, aqueles documentos que poden ser de utilidade para outros científicos e profesionais. Nos selos queda representada a historia dun país mediante figuras de personaxes ilustres, monumentos, arte, etc. por iso teñen cabida nos traballos arquivísticos.

Por outra banda, iso lévanos á filatelia, a paixón de Pilar Gallego que encheu a súa vida dende moi nova. Comezou con sete anos e chegou a ser cofundadora da Sociedade Filatélica, Numismática e Vitolfílica Miño de Ourense.

Tratando o coleccionismo, na súa honra fálase sobre o asociacionismo filatélico en distintas contornas xeográficas, analízase a diferenza entre xuntar e coleccionar selos, pasando a facer un percorrido polas coleccións que Pilar foi “argallando” ao longo da súa vida, e que a día de hoxe forman parte dos fondos da Sociedade Miño polo seu expreso desexo.

Todo isto con pinceladas que vencellan á homenaxeada cos distintos puntos do relatorio.

Mª Elisa Abad Suárez nacía en Ourense, o 10 de marzo de 1960 no seo dunha familia que a animou e apoiou para que realizase os estudos que atraían a súa atención desde unha idade moi temperá; amante das Matemáticas e a pintura, despois de realizados os estudos de Bacharelato e COU na cidade das Burgas, decide matricularse na Universidade de Santiago de Compostela en 1977 e, en 1982, obtén o título de Licenciada en Ciencias Matemáticas.

Iníciase como docente no Colexio Cardenal Cisneros de Ourense en 1983 e nel continúa na actualidade exercendo tamén de coordinadora TIC e do EDLG (Equipo de Dinamización dá Lingua Galega).

A súa afección ao coleccionismo desde nena levouna a atesourar moedas, lapis, postais,... e, sobre todo, selos. Por iso únese á Sociedade Filatélica, Numismática e Vitolfílica Miño de Ourense, entidade da que na actualidade é vicepresidenta; ademais forma parte da Xunta Directiva da Federación Galega de Sociedades Filatélicas na que ocupa o cargo de secretaria levando tamén a vocalía de Mocidade.

Os máis novos son os que centran a súa atención e por iso formouse como Monitora Nacional de Filatelia Xuvenil e forma parte do Corpo de Xurados Nacionais de FESOFI (Federación Española de Sociedades Filatélicas) na Clase de Filatelia Xuvenil.

Unindo as súas paixóns, filatelia, TIC e educación, realiza o proxecto “Aprendendo cos selos” centrado no emprego dos selos como ferramenta para a adquisición de coñecementos en distintas materias do currículo, destacando o seu carácter interdisciplinar. Con el alcanza o 2º Premio á Innovación Educativa da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia no ano 2010 na Modalidade: Introdución das competencias básicas na aula dixital. Materiais e ferramentas baseadas no TIC que introducen cambios metodolóxicos.

En continua formación, segue utilizando os selos nas aulas e realizando co seu alumnado coleccións temáticas de distintas materias xa que considera que “o selo é punto de encontro de lugares e culturas, do que podemos aprender e co que podemos aprender”.

Beatriz Franco Espiño

Os modelos conceptuais de descrición arquivística como base para a xestión de documentos

Que se pretende conseguir co desenvolvemento a nivel nacional e internacional de modelos conceptuais de descrición arquivística?

Na actual contorna electrónica a descrición faise aínda máis importante. A información descritiva, ademais de acompañar ao documento, achégalle novos datos que serven para representar o seu contido, determinar a súa utilidade e facer posible a súa correcta  xestión. O documento de arquivo relaciónase con información descritiva que fai posible a súa identificación, localización, recuperación ou dispoñibilidade.

Dunha acertada descrición dependerá a posterior recuperación e uso dos documentos. O proceso descritivo vai permitir ofrecer aos arquivos servizos de calidade acordes coas actuais demandas da sociedade e dos cidadáns (a transparencia, o goberno aberto, a rendición de contas, etcétera non teñen sentido se non se asentan nunha axeitada xestión dos documentos e recuperación da información).

A descrición constitúe unha función esencial no tratamento da información arquivística. Grazas a ela facilítase o acceso aos arquivos e á información sobre os documentos mediante instrumentos descritivos, así como a comprensión do contexto e contido dos documentos, a súa procedencia, as funcións das que son reflexo, os asuntos dos que tratan e as súas características.

Unha adecuada creación de descricións normalizadas mellorará o intercambio de datos e información, fundamental no actual mundo tecnolóxico e de interoperabilidade.

Nestas Xornadas poderemos coñecer a metodoloxía na elaboración dos modelos conceptuais de descrición arquivística, o propósito dos mesmos, así como a axenda e obxectivos dos comités, tanto nacional como internacional, que traballan no seu desenvolvemento

Corpo Facultativo de Arquivos desde o ano 2002.

Xefe de Sección de Valoración do Arquivo Xeral da Administración (Alcalá de Henares) (2002-2006). Xefe de Sección de Arquivo, Biblioteca e Documentación da Fiscalía Xeral do Estado (2006-2009). Xefa do Servizo de Valoración e Tratamento Documental da Subdirección Xeral dos Arquivos Estatais desde o ano 2009 ata xuño 2018.

Actualmente, Xefa da Unidade Técnica de Planificación e Programación Arquivística da Subdirección Xeral de Arquivos da Comunidade de Madrid.

Secretaria do Consello de Arquivos da Comunidade de Madrid.

Secretaria Permanente da Comisión Superior Cualificadora de Documentos Administrativos (CSCDA), así como a coordinación de distintos grupos de traballo relativos á valoración de documentos no ámbito da Administración Xeral do Estado, de 2009 a xuño 2018.

Membro dos Grupos de Traballo creados para o desenvolvemento do Esquema Nacional de Interoperabilidade e do Esquema Nacional de Seguridade.

Vogal da Comisión de Normas de Descrición Arquivística (CNEDA) desde o ano 2009 e membro executivo do Grupo de Expertos en Descrición Arquivística (Expert Group on Archival

Ramón Martín Suquía

Modelos descritivos e sistemas de información arquivística.

 

O desenvolvemento de modelos conceptuais de descrición arquivística no pode entenderse sen ter en conta a experiencia que arquiveiros e arquiveiras acumularon desde hai máis de dúas décadas nas áreas de descrición e difusión da información arquivística.

 

Os sistemas de información de documentos de arquivo (portais de arquivos, recursos de consulta específicos, ...) son os espazos onde se litiga, onde se avalía, a eficacia dos modelos descritivos e a calidade dos contidos. Pois ben, a evolución deses sistemas permite percibir por unha parte unha mellora progresiva nos recursos de consulta de información de arquivos, pero por outra nos permiten observar ámbitos onde as posibilidades de mellora son importantes. Entre estes ámbitos, obviando o tecnolóxico que non se estuda neste artigo, destacan o do modelo de descrición elixido e o da calidade semántica – a calidade da descrición propiamente dita-. Ambos constitúense en áreas de mellora nos proxectos de descrición e difusión da información de arquivo.

 

O afán de mellora nestes ámbitos levou a propoñer cambios nos sistemas descritivos de arquivo, cambios que contribúan a que os usuarios poidan localizar e entender a información que tratamos de facerlles chegar; pero tamén cambios que contribúan a unha maior rendibilidade do traballo de descrición pola vía da interoperabilidade dos datos – coa conseguinte intervención directa das máquinas nos procesos de recolección de información-, e ao impulso de proxectos cooperativos entre arquivos o xunto con outros xestores de información como poden ser bibliotecas, museos, e centros de documentación.

 

O artigo trata de analizar algunhas das claves sobre as que pivota a comunicación da información contida de forma implícita ou explícita nos documentos de arquivo e, de acordo a esas mesmas claves, avaliar a eficacia e calidade de diferentes recursos de información arquivística, en especial de aqueles que informan sobre documentos de arquivo procedentes da área de tradición latina. Algunhas destas claves analizadas son universais, afectan a todos os procesos de comunicación contemporánea, como son a desaparición da intermediación ou o fenómeno do ´illamento´ dos datos, pero outras son específicas dos arquivos, como a necesidade de prover de información contextual de moi diferentes tipos (procedencia, tradición documental, conservación, condicións de consulta, ...).

 

De entre os diferentes modelos conceptuais existentes o artigo analiza as melloras que pode reportar o uso de modelos conceptuais multientidade en sistemas de información de arquivos tomando como exemplo o modelo proposto nas NEDA-MC (Normas Españolas de Descripción Archivística).

 

Licenciado en Historia pola Universidade de Deusto (1985), Diplomado en Arquivística polo Ministerio de Cultura (Escola Biblioteca Nacional, 1986), Diplomado no Stage International d´archives (Paris, 1992), e Postgraduado en Documentación Dixital pola Universidade Pompeu Fabra (1998), dedicou boa parte da súa traxectoria profesional ao deseño e posta en marcha de sistemas de información de documentación arquivística, especialmente aos portais de arquivos Badator (1989-2003), e  Gipuzkoako Artxibo Ataria – Portal de archivos de Gipuzkoa (2008-). A actividade que desenvolveu no ámbito da recuperación de información arquivistica xustifica a súa participación en diferentes publicacións e congresos e o feito de formar parte da Comisión de Comisión de Normas Españolas de Descripción Archivística da que é membro con diferentes responsabilidades desde 2007.